ملاحظات کلیدی در پردازش آلیاژ تیتانیوم
1. واکنش شیمیایی و حساسیت به دما
تیتانیوم واکنشپذیری شیمیایی فوقالعاده بالایی را در دماهای بالا نشان میدهد که اساساً هر جنبه از پردازش آن را شکل میدهد. در دمای بالای 600 درجه سانتیگراد، تیتانیوم به طور تهاجمی اکسیژن، نیتروژن و هیدروژن را از جو اطراف جذب می کند. اکسیژن و نیتروژن به صورت بینابینی در فاز آلفا حل می شوند و یک لایه سطحی سخت و شکننده به نام مورد آلفا تشکیل می دهند. این لایه به طور قابل توجهی مقاومت در برابر خستگی و شکلپذیری را کاهش میدهد، و باید پس از هر عملیاتی در دمای بالا با ماشینکاری، آسیاب کردن، یا ترشی شیمیایی کاملاً حذف شود. جذب هیدروژن تهدیدی حتی موذیتر است، زیرا باعث شکنندگی هیدروژن میشود که ممکن است تا زمانی که بارگذاری سرویس رخ ندهد، آشکار نشود. حتی در دمای کمتر از 300 درجه سانتیگراد، تیتانیوم می تواند هیدروژن را از رطوبت موجود در اتمسفر یا روان کننده های هیدروکربنی جذب کند.
دمای ترانس بتا، که مرز بین میدانهای فاز آلفا-بتا و بتا را مشخص میکند، بر اساس ترکیب آلیاژ متفاوت است. برای Ti-6Al-4V این تقریباً در 995 درجه سانتیگراد رخ می دهد، در حالی که برای Ti-5Al-2.5Sn نزدیک به 1040 درجه سانتیگراد است. پردازش در بالای ترانوس بتا یک ریزساختار بتای درشت، تبدیلشده لایهای با خاصیت شکلپذیری و خستگی پایینتر ایجاد میکند. بنابراین، پردازش ترمومکانیکی باید به دقت دماهای اوج را کنترل کند، با پنجره های پردازش باریک که نیاز به نظارت دقیق دما و توان عملیاتی سریع دارند.
رسانایی حرارتی آلیاژهای تیتانیوم به طور قابل توجهی ضعیف است، تقریباً یک - ششم فولاد کربنی. در طول ماشینکاری یا سنگ زنی، گرما به جای پخش شدن در مواد حجیم، در واسط ابزار{2}} متمرکز می شود. این منجر به افزایش دمای برش، سایش سریع ابزار و آسیب احتمالی سطح قطعه کار از جمله تشکیل کیس آلفا در اثر گرمایش اصطکاکی میشود.
2. چالش های ماشینکاری
آلیاژهای تیتانیوم مشکلات بزرگ ماشینکاری دارند که آنها را از مواد مهندسی معمولی متمایز می کند. این ماده به دلیل میل ترکیبی شیمیایی بالا، به ویژه در دماهای بالا که در طول برش ایجاد می شود، تمایل به گال شدن و جوش به ابزارهای برش دارد. این شکلگیری لبهای ساختهشده، سطح ضعیف و دقت ابعادی غیرقابل پیشبینی ایجاد میکند. مدول الاستیسیته پایین، تقریباً نصف فولاد، باعث برگشت فنری و انحراف قابل توجهی تحت نیروهای برش می شود که دستیابی به تلورانس های محکم در قطعات کار باریک را پیچیده می کند.
انتخاب ابزار برش به شدت بر موفقیت ماشینکاری تأثیر می گذارد. ابزار کاربید سیمانی با ساختار دانه ریز و محتوای کبالت بالا بهترین تعادل سختی و چقرمگی را فراهم می کند. ابزارهای الماس پلی کریستالی عملکرد فوق العاده ای را برای-عملیات تکمیلی با سرعت بالا ارائه می دهند، هرچند با هزینه بسیار بالاتر. هندسه ابزار به زوایای چنگک مثبت برای کاهش نیروهای برش و زوایای تسکین سخاوتمندانه برای به حداقل رساندن مالش نیاز دارد. لبههای برش تیز ضروری هستند زیرا برش{5}}تیتانیوم سختشده حتی دشوارتر از مواد آنیل شده است.
پارامترهای برش باید محافظه کارانه انتخاب شوند. عمق برش باید برای حفظ ابزار در زیر لایه کار{1}}که توسط پاس قبلی ایجاد شده است کافی باشد. نرخ های خوراک باید ضخامت تراشه کافی را برای جلوگیری از مالش به جای برش فراهم کنند. سرعت برش معمولاً به 30 تا 60 متر در دقیقه برای عملیات خشن کردن محدود می شود و سرعت های تا حدودی بالاتر برای تکمیل ممکن است. استفاده از مایع خنککننده سیل اجباری است، و برای کنترل دما و شستشوی تراشهها، خنککننده-با فشار و حجم بالا- را مستقیماً به منطقه برش میدهد. خنککنندههای{10}محلول در آب با افزودنیهای فشار شدید ترجیح داده میشوند، اگرچه باید مراقب بود که خنککننده حاوی ترکیبات کلردار نباشد که میتواند باعث ایجاد ترک خوردگی ناشی از استرس شود.
اتصال قطعه کار به دلیل مدول کم تیتانیوم و تمایل به ارتعاش توجه خاصی را می طلبد. تنظیمات سفت و سخت با حداقل اورهنگ ضروری است. مواد میرایی ممکن است در طرح های ثابت گنجانده شوند. تا جایی که ممکن است باید از بریدگی های قطع شده اجتناب شود، زیرا چرخه حرارتی مکرر باعث تسریع خرابی ابزار از طریق خستگی حرارتی می شود.
3. سنگ زنی و پردازش ساینده
آسیاب کردن آلیاژهای تیتانیوم خطرات و چالش های خاصی را به همراه دارد. رسانایی حرارتی ضعیف این ماده باعث می شود دمای آسیاب افزایش یابد و در صورت وجود اکسیژن کافی، ذرات ریز تیتانیوم به طور بالقوه مشتعل می شوند. آتش سوزی تیتانیوم در حین سنگ زنی، اگرچه با اقدامات احتیاطی مناسب نادر است، اما می تواند بسیار شدید باشد و خاموش کردن آن دشوار است. خاموش کننده های معمولی آب یا دی اکسید کربن بی اثر هستند. ماسه خشک یا کپسول های آتش نشانی تخصصی کلاس D مورد نیاز است.
انتخاب ساینده به نفع چرخهای اکسید آلومینیوم یا کاربید سیلیکون با ساختار باز و پیوند شیشهای است. ساختار باز اجازه ترخیص تراشه و نفوذ مایع خنک کننده را می دهد. سرعت چرخ ها معمولاً در مقایسه با سنگ زنی فولاد کاهش می یابد، در حالی که سرعت کار و نرخ تغذیه برای جلوگیری از ماندن و گرم شدن بیش از حد افزایش می یابد. پانسمان مداوم باعث حفظ تیزی چرخ و راندمان برش می شود. جریان زیاد مایع خنک کننده، باز هم اجتناب از ترکیبات کلردار، کاملا ضروری است.
عملیات سنگ زنی و پرداخت تسمه به طور مشابه به کنترل پارامتر دقیق نیاز دارد. تسمه های ساینده پوشش داده شده با آلومینا زیرکونیا یا دانه های سرامیکی عملکرد خوبی دارند. چرخ های تماس باید نسبتاً نرم باشند تا با قطعه کار مطابقت داشته باشند و گرمایش موضعی را کاهش دهند. پیشرفت گام به گام شن از درشت به ریز، یکپارچگی سطح بهینه را ایجاد می کند.
4. تشکیل عملیات
شکلدهی سرد آلیاژهای تیتانیوم امکانپذیر است، اما به دلیل استحکام تسلیم بالای مواد و بازگشت فنری مشخص محدود میشود. شعاع خمش باید سخاوتمندانه باشد، معمولاً سه تا پنج برابر ضخامت ماده برای Ti-6Al-4V در شرایط آنیل شده، در مقایسه با یک تا دو برابر برای آلیاژهای آلومینیوم. جبران برگشت فنری به تکنیکهای خمش بیش از حد یا کف کردن نیاز دارد، با درجه دقیقی که به صورت تجربی برای هر شرایط ماده و هندسه تعیین میشود.
شکلدهی داغ محدوده قابل اجرا را گسترش میدهد اما نگرانیهای مورد آلفا را معرفی میکند. دمای شکل دهی بین 540 تا 760 درجه سانتیگراد امکان تغییر شکل بیشتر با کاهش برگشت فنری را فراهم می کند، اگرچه جزء تشکیل شده نیاز به عملیات سطحی بعدی برای حذف هر لایه واکنشی دارد. شکلدهی سوپرپلاستیک در دمای 870 تا 925 درجه سانتیگراد، از ساختار دانههای فوقالعاده ریز قابل دستیابی در آلیاژهای تیتانیوم خاص استفاده میکند و امکان ساخت اجزای پیچیده هوافضا را از ورقههای منفرد فراهم میکند. این فرآیند نیازمند کنترل دقیق دما در دمای مثبت یا منفی 10 درجه سانتیگراد و نرخ کرنش کنترل شده در حدود 10 تا منفی 4 در ثانیه است.
شکل دهی کششی، کشش عمیق و هیدروفرمینگ هر کدام چالش های خاصی را ایجاد می کنند. روانکاری در سراسر آن بسیار مهم است، با دی سولفید مولیبدن، گرافیت، یا ترکیبات تخصصی تشکیل دهنده تیتانیوم که هم روی سطوح قالب و هم روی سطوح خالی اعمال می شود. مواد قالب نیاز به سطوح سخت و مقاوم در برابر سایش دارند. معمولاً از فولادهای ابزار نیترید شده یا سوپرآلیاژهای پایه نیکل{3}} استفاده می شود.
5. ملاحظات جوشکاری
جوشکاری ذوبی آلیاژهای تیتانیوم نیازمند حفاظت شدید جوی است زیرا تیتانیوم مذاب به شدت با اکسیژن، نیتروژن و هیدروژن واکنش می دهد. سپر ناکافی باعث ایجاد جوش های متخلخل و شکننده با خواص مکانیکی به طور چشمگیری می شود. جوشکاری با گاز بیاثر تنگستن با{2}}حفاظ آرگون با خلوص بالا رایجترین فرآیند دستی را نشان میدهد، اگرچه جوشکاری قوس پلاسما، جوشکاری با پرتو الکترونی و جوشکاری لیزری به طور گسترده برای تولید خودکار استفاده میشوند.
سیستم محافظ باید نه تنها حوضچه مذاب بلکه از کل منطقه تحت تأثیر حرارت{0}}تا زمانی که دما به کمتر از 400 درجه سانتیگراد کاهش یابد، محافظت کند. سپرهای دنباله دار که در پشت مشعل امتداد می یابند و پاکسازی پشت گذرگاه ها روش استاندارد هستند. خلوص آرگون باید از 99.995 درصد تجاوز کند و نقطه شبنم زیر منفی 50 درجه سانتیگراد باشد. هر گونه آلودگی ناشی از هوا، رطوبت یا هیدروکربن ها باعث تغییر رنگ جوش می شود که از زرد کاهی تا آبی تا خاکستری یا سفید همراه با تردی تدریجی شدید است.
انتخاب فلز پرکننده به طور کلی با ترکیب آلیاژ پایه مطابقت دارد، اگرچه تغییرات جزئی ممکن است جوش پذیری را بهبود بخشد. برای Ti-6Al-4V، پرکننده ترکیبی مطابق استاندارد است. به دلیل طولانی شدن زمان در محدوده دمایی واکنشی، معمولاً پیش گرم کردن غیر ضروری و بالقوه مضر است. عملیات حرارتی پس از جوش معمولاً شامل کاهش تنش در دمای 540 تا 650 درجه سانتیگراد است، اگرچه ممکن است برای بازیابی خواص کامل در آلیاژهای قابل عملیات حرارتی، عملیات محلول و پیری لازم باشد.
جوشکاری در شرایط بتا، به دنبال{0}}عملیات حرارتی پس از جوش، مزایایی را برای مقاطع ضخیم با کاهش حساسیت به ترک خوردگی مهاری ارائه میکند. با این حال، ساختار دانه بتا درشت نیاز به کنترل دقیق خنک سازی بعدی دارد تا از خواص غیر قابل قبول جلوگیری شود.
6. پروتکل های عملیات حرارتی
عملیات حرارتی آلیاژهای تیتانیوم به کوره های خلاء یا اتمسفر بی اثر برای جلوگیری از تشکیل آلفا نیاز دارد. سطوح خلاء 10 تا منهای 3 میلی بار یا بهتر معمولی است و نرخ نشتی قبل از هر چرخه تأیید می شود. پسپر کردن آرگون ممکن است برای عملیات خاموش کردن استفاده شود، اگرچه خلوص گاز باید همان استانداردهای دقیق گاز محافظ جوشکاری را برآورده کند.
بازپخت آسیاب در دمای 700 تا 760 درجه سانتیگراد با خنک کننده هوا باعث کاهش استرس و بهینه سازی مختصر ویژگی می شود. بازپخت دوبلکس، شامل درمان محلول بتا و سپس بازپخت آلفا{3}}بتا، مقاومت در برابر خزش و پایداری حرارتی را بهبود میبخشد. درمان محلول و پیری، قدرت را از طریق رسوب کنترل شده فاز آلفا در ماتریس بتای فراپایدار به حداکثر می رساند. دمای تصفیه محلول، معمولاً 925 تا 955 درجه سانتیگراد برای Ti-6Al-4V، باید در محدوده های محدودی کنترل شود تا تعادل مورد نظر آلفای اولیه و بتا تبدیل شده به دست آید. انتخاب رسانه خاموش کردن، سرعت خنکسازی را در مقابل اعوجاج متعادل میکند، با آب، خاموشکنندههای پلیمری یا گاز اجباری که هرکدام مبادلات متفاوتی را ارائه میدهند.
دماهای پیری 480 تا 600 درجه سانتیگراد، ترکیبات انعطاف پذیری{2}متفاوتی را ایجاد می کنند، با دماهای پایین تر به نفع استحکام و دماهای بالاتر باعث بهبود چقرمگی می شوند. زمان پیری باید برای تبدیل کامل کافی باشد، معمولاً 4 تا 16 ساعت بسته به دما و اندازه بخش.
پس از{0}}بازرسی عملیات حرارتی شامل پروفایل سختی میکرو برای تأیید حذف کامل مورد آلفا، بررسی متالوگرافی برای تأیید ریزساختار هدف، و آزمایش مکانیکی برای تأیید خواص است.
7. پردازش شیمیایی و درمان سطح
آسیاب و ترشی شیمیایی کیس و رسوب آلفا را از تیتانیوم فرآوری شده حرارتی حذف می کند. محلول استاندارد ترشی حاوی اسید هیدروفلوئوریک و اسید نیتریک در آب با نسبت های معمولی 1 قسمت HF به 4 تا 6 قسمت HNO3 در حجم است. اسید نیتریک برای اکسید شدن و غیرفعال کردن سطح عمل می کند در حالی که HF اکسید تیتانیوم را حل می کند. نسبت HF به HNO3 باید از 4 به 1 بیشتر شود تا از جذب بیش از حد هیدروژن در حین ترشی جلوگیری شود. دمای محلول بین 20 تا 60 درجه سانتیگراد، نرخ اچ را کنترل می کند، با دماهای بالاتر که باعث حذف سریعتر مواد می شود اما خطر برداشت هیدروژن را افزایش می دهد.
آسیاب شیمیایی برای کاهش وزن یا کانتورینگ از مواد شیمیایی مشابه در دماهای بالا استفاده می کند. پوشش با پوششهای مقاوم در برابر اسید، مناطقی را که باید برداشته شوند مشخص میکند. فاکتور اچ، نسبت اچ جانبی به عمودی، باید در طراحی ماسک در نظر گرفته شود.
آندایزینگ لایه های اکسید محافظ و تزئینی روی تیتانیوم تولید می کند. آندایزینگ نوع 2 در محلول های اسید کرومیک یا سولفوریک سطوح مقاوم در برابر سایش ایجاد می کند. آنودایز رنگی نوع 3 از تداخل نوری در لایه های اکسید نازک برای تولید طیفی از رنگ ها بدون رنگ استفاده می کند که برای شناسایی قطعات و علامت گذاری دستگاه های پزشکی مفید است. لایه آنودایز شده زیست سازگار است و انسجام استخوانی را برای ایمپلنت های ارتوپدی افزایش می دهد.
عملیات غیرفعال سازی در اسید نیتریک آلودگی آهن سطحی را حذف کرده و مقاومت به خوردگی را افزایش می دهد. این امر به ویژه برای تیتانیوم درجه پزشکی که باید الزامات زیست سازگاری دقیق را برآورده کند بسیار مهم است.
8. آهنگری و پردازش حرارتی مکانیکی
آهنگری آلیاژ تیتانیوم به شرایط همدما یا نزدیک{0}}همدما برای مدیریت پنجره پردازش باریک و تنشهای جریان بالا نیاز دارد. آهنگری معمولی بالای ترانوس بتا ریزساختارهای درشت تبدیل شده با شکل پذیری محدود تولید می کند. آهنگری آلفا{3}بتا، که در دمای 15 تا 50 درجه سانتیگراد زیر ترانوس بتا انجام میشود، ریزساختار را از طریق تبلور مجدد دینامیکی فاز آلفا اصلاح میکند و خواص مکانیکی برتری را به همراه دارد.
آهنگری همدما از قالبهای سوپرآلیاژی استفاده میکند که در دمای آهنگری نگهداری میشوند و اتلاف حرارت را کاهش میدهند و نیروهای فشار کمتری را ممکن میسازند. این کار شکل گیری نزدیک به-شبکه-شکل دهی را با حداقل ماشین کاری بعدی امکان پذیر می کند. با این حال، هزینه های قالب قابل توجه است و زمان چرخه طولانی است.
نورد حلقه، اکستروژن، و آهنگری دوار، هر کدام اصول متعارف فلزکاری را با ویژگیهای خاص تیتانیوم تطبیق میدهند. مواد قالب باید در برابر میل ترکیب شیمیایی تیتانیوم در دماهای بالا مقاومت کنند، زیرا آلیاژهای پایه نیکل{1}}و سرامیک در مواردی که فولاد ابزار ناکافی است کاربرد دارند.
توالی های پردازش حرارتی مکانیکی تغییر شکل کنترل شده را با عملیات حرارتی ترکیب می کنند تا به ریزساختارهای مناسب دست یابند. برای آلیاژهای آلفا{1}}بتا، این معمولاً شامل کار در دمای بالا-برای شکستن ساختار ریختهگری میشود، به دنبال آن کار با دمای پایینتر-برای اصلاح مورفولوژی آلفا، و پایان دادن به بازپخت یا درمان محلول و پیری انجام میشود.
9. کنترل کیفیت و بازرسی
در{0}}بازرسی فرآیند اجزای آلیاژ تیتانیوم بر تأیید یکپارچگی سطح تأکید دارد. بازرسی بصری تغییر رنگ را نشان می دهد که نشان دهنده آلودگی جوی در طول پردازش حرارتی است. بازرسی نافذ رنگ، عیوب شکستگی سطح-در ماشینکاری، آسیاب یا پردازش حرارتی را تشخیص میدهد. بازرسی اولتراسونیک سلامت داخلی را تأیید میکند، با معیارهای پذیرش که به استانداردهای حفرههای مسطح- ارجاع شده است.
تست سختی میکرو، حذف کامل حالت آلفا را تایید میکند، با سختی سطحی که برای اکثر مشخصات از 110 درصد سختی هسته تجاوز نمیکند. بررسی متالوگرافی نوع ریزساختار، اندازه دانه و عدم وجود عیوب مانند لکه های بتا یا آلفای مرز دانه پیوسته را تایید می کند.
تست مکانیکی شامل تست کشش در اتاق و دماهای بالا، تست چقرمگی شکست برای کاربردهای حیاتی، و تست خستگی در جایی که الزامات طراحی ایجاب میکند. در تمام آزمایشها باید از نمونههای ماشینکاری شده از مکانهای معرف با آمادهسازی سطح مناسب استفاده شود تا از اثرات بریدگی جلوگیری شود.
تجزیه و تحلیل شیمیایی تأیید می کند که عناصر بینابینی در مشخصات باقی می مانند، به ویژه برای درجات ELI که در آن محدودیت های اکسیژن، نیتروژن و هیدروژن دقیق هستند. تجزیه و تحلیل هیدروژن بسیار مهم است زیرا این عنصر می تواند در طول پردازش از طریق آلودگی اتمسفر یا خنک کننده افزایش یابد.
10. ملاحظات ایمنی و زیست محیطی
پردازش تیتانیوم چندین خطر ایمنی ایجاد می کند که نیاز به کنترل های خاصی دارد. ذرات ریز تیتانیوم، به ویژه ذرات زیر 500 میکرومتر، پیروفوریک هستند و می توانند در اثر جرقه، الکتریسیته ساکن یا ضربه مکانیکی مشتعل شوند. گرد و غبار آسیاب، تراشههای ماشینکاری و پودر حاصل از عملیات تولید افزودنی باید در سیستمهای اتمسفر بی اثر یا با تجهیزات خلاء تخصصی با استفاده از شیلنگهای رسانا جمعآوری شوند تا از تجمع استاتیک جلوگیری شود. اطفاء حریق به پودر خشک کلاس D، ماسه خشک یا سیل آرگون نیاز دارد. آب، دی اکسید کربن یا خاموش کننده های هالون می توانند آتش تیتانیوم را تشدید کنند.
تتراکلرید تیتانیوم و سایر ترکیبات کلریدی که در تولید اسفنج استفاده می شوند، خطرات تنفسی را به همراه دارند، اگرچه اینها عمدتاً برای تولیدکنندگان اولیه به جای سازندگان قطعات نگران کننده هستند. خنک کننده های ماشینکاری نیازمند نظارت بر تخریب باکتریایی هستند که می توانند سولفید هیدروژن یا سایر ترکیبات سمی تولید کنند.
مقررات زیست محیطی بر دفع محلول های ترشی مصرف شده حاوی اسید هیدروفلوئوریک، که نیاز به خنثی سازی و رسوب فلوراید قبل از تخلیه دارد، حاکم است. بازیافت تراشه از طریق فرآیند ذوب مجدد قوس خلاء، تیتانیوم ارزشمند را بازیابی می کند و در عین حال اثرات زیست محیطی را کاهش می دهد، اگرچه تراشه ها باید با درجه آلیاژ جدا شوند و از مایعات برش پاک شوند.










